• English
  • Polish



Zawartość


Artur Soja, Małgorzata Albert, Halina Sybirska

Doświadczenia Katedry Medycyny Sądowej w Katowicach z badań nad jakością narkotyków z nielegalnego obrotu

The experience of the Department of Forensic Medicine at the Silesian Medical Academy in Katowice in determination of illegal narcotics quality

Z Katedry Medycyny Sądowej Śląskiej AM w Katowicach

Kierownik: prof. dr hab. H. Sybirska

Wprowadzenie w życie nowej ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii z dnia 24.04.1997 r. przyniosło praktyce toksykologii sądowo-lekarskiej konieczność oceny analitycznej różnych postaci narkotyków pochodzących z nielegalnego obrotu. Najczęściej badane są narkotyki opium, kannabinole (haszysz, marihuana) i amfetaminy. Zebrane doświadczenia z okresu trzyletniego działania ustawy wskazują na znaczny wzrost liczby zakwestionowanych z nielegalnego obrotu próbek narkotyków. Wzrost ten dotyczy tak narkotyków z grupy opium (w 1997 - 1 dowód rzeczowy a w 1999 150 dowodów rzeczowych) jak i kannabinoli (w 1997 10 dowodów rzeczowych a w 1999 - 298) i amfetaminy (w 1997 r. 1 dowód rzeczowy a w 1999 - 346). Przeprowadzone badania analityczne dotyczyły gotowych produktów, prekursorów, półproduktów, lub surowców do produkcji tzw. polskiej heroiny. Oznaczone stężenia narkotyków w próbkach z nielegalnego obrotu zawarte były w szerokich granicach: morfina <1,8 - 25,1mg/ml>, delta - 9-tetrahydrokannabinol < 0,001 - 37,0%>, amfetamina < 9,8 - 88,0% >.

The new drug addiction control act of april 24, 1997 made the practice of forensic toxicology an absolute necessity to analyse different types of narcotics from illicit sale. From the toxicological practice of the Forensic Medicine Department in Katowice it appears that narcotics of opium, cannabinoles (hashish, marihuana) and amphetamine are examined most often. Our observations coming from a three-year-action of this act show a rise in the number of drug samples from illicit sale. This refers to opium narcotics (1 case in 1997 but 150 in 1999), narcotics from a group of cannabinoles (10 cases of evidence in 1997 but 298 in 1999) and also narcotics from the amphetamine group (1 case in 1997 but 346 in 1999). The authors have examined ready-made products, precursors, semiproducts or material used to produce so-called Polish heroin. Thin-layer chromatography (TLC), TLC with UV spectrophotometry (TLC+UV), high-performance liquid chromatography (HPLC) and fluorescence polarization immunoassay (FPIA) were used for identification and quantitative analysis. Concentrations of narcotics from illicit trade ranged widely and were as follows: 1,8-25,1mg/ml for morphine, 0,001-37,00% for deltha-9-tetrahydrocannabinole and 9,8-88% for amphetamine. The authors noticed that among derivatives of amphetamine there were many cases of falsification or even counterfeit of the substances for sale.

Słowa kluczowe: opiaty, amfetaminy, kannabinole, analiza jakościowa i ilościowa narkotyków z nielegalnego obrotu
Key words: opiates, amphetamines, cannabinoles, qualitative and quantitative examinations of narcotics from illicit sale

Wstęp

Wprowadzenie w życie nowej ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii z dn. 24.04.1997 r. Dziennik Ustaw nr 75, przyniosło praktyce toksykologii sądowo-lekarskiej konieczność oceny różnych postaci narkotyków pochodzących z nielegalnego obrotu.

W wykazie środków odurzających i psychotropowych - w odniesieniu, do których kwestie posiadania, udzielania, przetwarzania i wytwarzania reguluje ustawa znajdują się różne substancje naturalne i syntetyczne obecne na rynku narkotykowym w Polsce. Są to głównie wyciągi ze słomy makowej, ziele i żywica oraz inne wyciągi z konopi siewnych, amfetamina i jej pochodne, lizergid, psylocybina.

Regulacjom prawnym podlega także uprawa maku i konopii. Zgodnie z zapisem ustawy (artykuł 6 punkt 19) przekroczenie poziomu D 9 THC (delta 9 tetrahydrokannabinol) (0,3%D 9 THC). w różnych postaciach suszu roślinnego cannabis sativa stanowi podstawę do zaliczenia badanego materiału roślinnego do grupy środków odurzających.

Punkt 14 tego samego artykułu ustawy wprowadza obligację różnicowania maku niskomorfinowego od wysokomorfinowego na podstawie zawartości morfiny w suchej masie słomy makowej (0,06%).

Rozdział 4 artykuły 19 i 20 daje możliwość zakwalifikowania na podstawie analizy chemicznej zakwestionowanej z nielegalnego obrotu substancji do grupy środków psychoaktywnych. Badania chemiczne pozwalają także na identyfikację objętych penalizacją półproduktów, prekursorów lub środków mogących służyć w wytwarzaniu, przetwarzaniu lub przerabianiu środków odurzających czy psychotropowych.

Z doświadczeń Katedry Medycyny Sądowej w Katowicach zebranych w ciągu ostatnich trzech lat wynika, iż rosnącym intensywnie problemom narkomanii towarzyszy wzrost nielegalnej produkcji, przetwarzania i sprzedaży narkotyków. Przejawem tego jest istotny wzrost liczby ekspertyz i opinii sądowo-lekarskich dotyczących zakwestionowanych na nielegalnym rynku różnych substancji ; od kilku w 1997 roku do około100w 1999 roku.

Materiał i metody

Zakwestionowane w latach 1997-1999 na nielegalnym rynku narkotykowym następujące dowody rzeczowe obejmowały:

  1. susz makowy dostarczony w postaci rozdrobnionych główek i łodyżek
  2. susz konopny w postaci rozdrobnionych liści, kwiatostanów, nasion, całych roślin konopi, a także w postaci sprasowanych kostek (tzw. haszysz)
  3. substancje krystaliczne w postaci proszków porcjowanych (0,1g - tzw. działki) lub nieporcjowanych (próbki do 100g) zawierające amfetaminę i jej pochodne czy tabletki 3,4-metylenodioxyamfetaminy (MDA) i 3,4-metylenodioxyetyloamfetaminy (MDEA) i efedryny)
  4. wyciągi ze słomy makowej w tym również zacetylowane ("kompot")
  5. przedmioty użytkowe związane z inhalacją narkotyków (lufki, fajki)
  6. wysuszone grzybki halucynogenne lub papierki nasączone LSD (dietyloamid kwasu lizergowego).
  7. półprodukty zabezpieczone na różnych etapach procesu wytwarzania narkotyków, prekursory (bezwodnik kwasu octowego) i inne materiały wykorzystywane w produkcji (żywica kationitowa, amoniak, aceton) oraz różnego rodzaju naczynia stosowane w domowej produkcji z resztkami narkotyków.

Z materiałów roślinnych do analizy pobierano reprezentatywne próbki, które rozdrabniano i suszono do stałej masy. Próbki słomy makowej poddawano hydrolizie za pomocą 20%-ego kwasu solnego i ekstrakcji ze środowiska o pH = 8,5 mieszaniną chloroform - izopropanol (3: 1).

Z próbek żywicy kationitowej rugowano zaabsorbowane alkaloidy do środowiska wodnego o odczynie alkalicznym poczym ekstrahowano je ze środowiska o pH = 8,5 mieszaniną chloroform - izopropanol (3: 1).

Próbki sproszkowanych substancji czy osadów rozpuszczano w metanolu.

Przesłane do analizy rozpuszczalniki organiczne identyfikowano metodą GC z zastosowaniem techniki head space. W analizie jakościowej bezwodnika kwasu octowego i amoniaku stosowano proste testy chemiczne (5).

Wyciągi metanolowe z surowców roślinnych typu konopie a także substancji krystalicznych; wyciągi alkoholowe ze słomy makowej i żywicy, a także próbki tzw. "kompotu" badano metodą chromatografii cienkowarstwowej w systemie screeningowym na płytkach chromatograficznych z żelem krzemionkowym G firmy Merck. Do rozdziału użyto wybrane układy rozpuszczalników a także szeroki zestaw odczynników do uwidaczniania stref dobrze rozdzielonych na chromatogramach substancji (1, 2, 6).

W dalszej identyfikacji jakościowej, a także analizie ilościowej wykorzystywano metodę spektrofotometrii w nadfiolecie do eluatów z odpowiednich stref chromatograficznych, a także metodę wysokociśnieniowej chromatografii cieczowej (HPLC) (3, 4). W nielicznych przypadkach do eluatów z odpowiedniej strefy chromatogramu cienkowarstwowego zastosowano metodę spektroimmunofluorescencji w świetle spolaryzowanym (FPIA) w wersji firmy Abbott.

Wyniki badań i ich omówienie

Informacje o rodzaju przysłanych do ekspertyzy zakwestionowanych z nielegalnego obrotu środków odurzających przedstawia tabela I.

Tabela I. Liczba dowodów rzeczowych opracowanych w latach 1997-1999.

Table I. Number of cases examined in years 1997-1999.

 

 

ROK

year

NARKOTYKI Z GRUPY OPIUM

Opium narcotics

SUBSTANCJE PSYCHOAKTYWNE

Psychoactive agents

Wyciągi

ze słomy makowej

poppy straw extracts

Susz

makowy

dried poppy straw

Dowody zabezpieczone

w sprawach dotyczących produkcji tzw. "polskiej heroiny"

evidence in cases refrring to production of so-called "Polish heroin"

NARKOTYKI

narcotics

INNE

others

KANNABINOLE

cannabinoles

AFETAMINA

amphetamine

1997

1 dow.

rzecz.

evidence

-

1 sprawa

case

10 próbek samples

7 susz marihuana

3 haszysz hashish

1 próba sample

1

grzybki halucynogenne hallucinogenic mushrooms

1998

40

dow.

rzecz.

evidences

8

dow. rzecz.

evidences

13 spraw

cases

 

 

125 próbek samples

85 susz marihuana

29 haszysz hashish

11 nasiona seeds

 

192 próby

samples

4

LSD x 2

efedryna ephedrine

clonazepam

1999

150

dow.

rzecz.

evidences

10

dow.

rzecz.

evidences

19 spraw

cases

298 próbek samples

234 susz marihuana

29 haszysz hashish

11 nasiona seeds

24 pozostałości z fajki remainders from pipe

 

361 prób

samples

6

kokaina cocaine

LSDx2

efedryna ephedrine

exstazax2

W wyciągach ze słomy makowej oraz w słomie makowej stwierdzono obecność alkaloidów opium (głównie morfiny i kodeiny), w suszu konopnym wykazano obecność kannabinoli (głównie D 9 THC), w próbkach substancji krystalicznych w 39 przypadkach wykazano amfetaminę, w 498 obok amfetaminy stwierdzono glukozę, sacharozę, paracetamol, pochodne kwasu salicylowego, ibuprofen, biseptol, kofeinę, mefacit, boraks, azotan sodu i chlorek sodu a w 17 nie stwierdzono obecności tego narkotyku tylko wyżej wymienione substancje.

Oznaczone stężenia narkotyków w próbkach z nielegalnego obrotu przedstawiono w tabeli II.

Tabela II. Oznaczone stężenia narkotyków w próbkach z nielegalnego obrotu.

Table II. Concentrations of drugs in samples from illicit sale.

Rodzaj oznaczanego czynnika aktywnego

Type of active substance examined

Zakres oznaczanych stężeń

Concentration range

Morfina stężenie

Morphine - concentration (mg/ml )

Morfina stężenie w % suchej masy

Morphine concentration in % dried mass

"Kompot" "compote" < 1,800 - 25,100>

Susz makowy dried poppy straw <0,002 - 0,600>

Δ9 THC (Δ9 tetrahydrokanabinol)

Stężenie w % w suchej masie

Concentration in % dried mass)

Marihuana marihuana <0,140 - 17,250>

Haszysz hashish <2,500 - 37,000>

Nasiona seeds < 0,001 - 0,0650>

 

 

Amfetamina

Stężenie w %

Amphetamine

Concentration in %

Liczba próbek zawierających tylko amfetaminę

Number of samples with only amphetamine

39

<50,000 - 88,000 >

Liczba próbek zafałszowanych

Number of filled samples

498

<9,800 - 48,000>

RODZAJ DODATKÓW

Glukoza, sacharoza, paracetamol, pochodne kwasu salicylowego, ibuprofen, ko-trymoksazol, koffeina,

mefacit, boraks,

azotan sodu, chlorek sodu

Kind of other substances Glucose, saccharose, parace-tamol, salicylic acid deriva-tives, ibuprophene, co-trimo-xazole caffeine, mefacit, bo-rax, sodium nitrate, sodium chloride

Liczba preparatów imitujących amfetaminę (podróbki)

Number of substances imitating amphetamine (subsamples)

17

Nie stwierdzono

Not detected

Stężenie morfiny w wyciągach ze słomy makowej mieściło się w granicach od 1,8 do 25,1 mg/ml a w słomie makowej od 0,002 do 0,600% suchej masy. Zawartość D 9 THC - głównego czynnego składnika kannabinoli - była zróżnicowana i zależna od materiału badanego. I tak w marihuanie wahała się od 0,140 do 17,250%, w haszyszu od 2,500 do 37,000% a w nasionach od 0,001 do 0,065%. W zakwestionowanych proszkach, w których wykazano obecność tylko amfetaminy, stężenie tej substancji zawarte było w granicach od 50,0 - 88,0% a w próbkach zafałszowanych od 9,8 do 48,0%.

Zgromadzone przez nas obserwacje wskazują na ciągle niesłabnący w regionie Śląska udział w nielegalnym obrocie wyciągów ze słomy makowej otrzymywanych na drodze prymitywnej domowej produkcji. Ponadto coraz powszechniejsze stają się narkotyki z grupy kannabinoli oraz środki psychotropowe z grupy amfetamin. Najczęściej sprzedawaną jest amfetamina, metamfetamina, metylenodioxymetamfetamina (extazy). Jak dowiodły nasze badania spotykane na rynku narkotykowym preparaty wykazywały bardzo zróżnicowaną zawartość czynnika aktywnego. Zwraca uwagę fakt, że wśród pochodnych amfetaminy obserwuje się dużą liczbę przypadków podrabiania lub fałszowania produktów przeznaczonych do sprzedaży. W tych ostatnich przypadkach obecne w nieznanej dawce leki stanowić mogą potencjalne źródło niespodziewanych powikłań toksycznych będących efektem wzajemnej interakcji spożytych leków.

Piśmiennictwo

1. Clarke's Isolation and Identification of Drugs 2nd Edition, The Pharmaceutical Press, London. -2. Kubalski J., Tobolska-Rydz H.: Środki uzależniające, PZWN, Warszawa, 1984. -3. J. Kulikowska, A. Soja, H. Sybirska: Badania nad jakością narkotyków z grupu amfetaminy z nielegalnego obrotu, Arch. Med. Sąd. i Krym., 2000, 50 (1), 75-81. -4. J. Kulikowska, H. Sybirska, A. Soja, M. Albert: Obserwacje analityczno - toksykologiczne różnych postaci konopi Cannabis Sativa, Arch. Med. Sąd. i Krym., 1999, 49 (1), 17-22. -5. Minczewski J., Marczenko Z. - Chemia Analityczna, PWN, Warszawa, 1976. -6. Szukalski B.: Metody analizy środków odurzających, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa, 1997.

 

Adres pierwszego autora:

Katedra Medycyny Sądowej Śląskiej AM

ul. Medyków 18

40-752 Katowice.

 

 
designed by PixelThemes.com